Automatische loonindexering

Wat is de automatische loonindexering?

De automatische indexering van de lonen is een belangrijk onderdeel van de Belgische loonvorming. Automatische loonindexering is een systeem waarbij het loon van een werknemer op geregelde tijdstippen automatisch dient te worden verhoogd wanneer de prijzen stijgen, maar ook te worden verlaagd wanneer de prijzen dalen. Dankzij die ‘indexering’ wordt getracht de impact van de inflatie op de lonen te neutraliseren. Het gaat dus om een aanpassing van de lonen met als doel de koopkracht zoveel mogelijk te behouden.

Er bestaat geen algemene Belgische wet die bepaalt dat alle lonen automatisch geïndexeerd moeten worden. De wijze waarop deze aanpassing van de lonen in functie van de prijsstijging of stijging van de levensduurte gebeurt wordt traditioneel vastgelegd in sectorale collectieve arbeidsovereenkomsten op basis van onderhandelingen tussen vertegenwoordigers van werkgevers en vakbonden in een paritair comité. Deze cao’s zijne meestal geldig voor onbepaalde duur. Het afsluiten van deze collectieve arbeidsovereenkomsten gebeurt dus op autonome wijze tussen werkgeversorganisaties en vakbonden.

Bij de uitwerking van dit mechanisme worden diverse methodes gehanteerd.

De indexering is sinds 1994 steeds en voor alle werknemers gebaseerd op de gezondheidsindex, dit is het nationale indexcijfer van de consumptieprijzen exclusief producten die geacht worden schadelijk te zijn voor de gezondheid Om toevallige schokken in de gezondheidsindex uit te sluiten, wordt het viermaandelijks voortschrijdend gemiddelde van die index genomen (de afgevlakte gezondheidsindex  genaamd) als basis voor de indexeringen van de lonen.

Verder staat het de werkgevers en vakbonden vrij om een systeem al of niet uit te werken. Hierbij zijn er vele opties, waaronder de periodiciteit van de aanpassing (van maandelijks tot jaarlijks), het vergelijkingsmechanisme (spilindex of een coëfficiënt), de gehanteerde loondefinitie en de afrondingsformules, de toepassing (onmiddellijk of met uitstel), de mogelijkheid dat negatieve indexering (cf. loondaling) niet kan.

Soorten systemen van automatische loonindexering

Automatische indexering is een algemeen sectoraal toegepaste praktijk. De werknemers werkzaam in een sector zonder sectoraal indexeringssysteem vertegenwoordigen slechts een klein aandeel van het totaal.

De meeste van de automatische loonindexeringssystemen kunnen worden teruggebracht tot:

• een eerste groep waarbij de indexering gebeurt op het moment dat de afgevlakte gezondheidsindex de sectorale spilindex overschrijdt. Deze spilindex maakt in het merendeel van de sectoren sprongen van 2% en dus worden de lonen daar aangepast met een vast percentage van 2%.
• een tweede groep waarbij de indexering gebeurt op vaste tijdstippen: maandelijks, tweemaandelijks, driemaandelijks, viermaandelijks, halfjaarlijks of, en dit komt veruit het meest voor, jaarlijks.

Er is een zekere trend merkbaar in de richting van twee systemen: jaarlijkse aanpassing met een coëfficiënt en maandelijkse evaluatie van de spilindex.