2024 was een jaar rijk aan verkiezingen. De Belgische burgers kregen de kans om de democratische organen van ons land nieuw leven in te blazen door naar de stembus te gaan. In juni en oktober konden de Belgen deelnemen aan het democratisch leven van het land door hun vertegenwoordigers te kiezen op verschillende machtsniveaus.
Maar voor sommigen begon de democratische participatie al voor de politieke verkiezingen van 9 juni 2024. Van 13 tot 26 mei kregen de Belgische werknemers de kans om deel te nemen aan het democratisch leven op een heel ander machtsniveau: binnen hun bedrijf. De sociale verkiezingen, een belangrijke gebeurtenis in de sociale democratie in België, vonden plaats in bedrijven die een bepaalde tewerkstellingsdrempel bereiken: vanaf gemiddeld 50 werknemers wordt een comité voor preventie en bescherming op het werk (CPBW) opgericht; vanaf gemiddeld 100 werknemers wordt een ondernemingsraad (OR) opgericht.
Sociale verkiezingen worden in principe om de vier jaar gehouden. Hoewel de stemming over het algemeen op één dag plaatsvindt, zijn de verkiezingen zelf het resultaat van een voorbereidende procedure van 150 dagen, waarin beslissingen moeten worden genomen en bepaalde begrippen moeten worden gedefinieerd, zodat op de dag van de verkiezingen de verschillende spelers en hun rol duidelijk zijn geïdentificeerd.
In december 2023 startten 7.417 bedrijven de verkiezingsprocedure met het oog op de oprichting of hernieuwing van 7.417 comités voor preventie en bescherming op het werk en 4.172 ondernemingsraden. Bij de procedures voor het comité zijn 2.196.229 werknemers en voor de ondernemingsraad 1.859.247 werknemers betrokken.
Samenwerking en overleg met alle betrokkenen
Bij elke editie zorgt de administratie van de FOD Werkgelegenheid, in samenwerking met de sociale partners, ervoor dat de procedure wordt geoptimaliseerd en aangepast aan de veranderingen op het terrein. Daartoe kwam een ‘Begeleidingscomité sociale verkiezingen’, een werkgroep waarin zowel werkgevers als werknemers vertegenwoordigd zijn en geleid door de Afdeling van de inspraakorganen van de FOD Werkgelegenheid, regelmatig bijeen in de aanloop naar de sociale verkiezingen 2024. De door deze werkgroep weerhouden voorstellen werden voorgelegd aan de Nationale Arbeidsraad. Dit overlegorgaan bracht op basis van deze voorstellen op 20 december 2022 een advies uit. Op basis van dit advies werd de wetgeving inzake sociale verkiezingen aangepast.
Tijdens de volledige duur van de 150 dagen durende verkiezingsprocedure, zette het Begeleidingscomité in 2023 en 2024 zijn werkzaamheden op zeer regelmatige basis voort, met het oog op een vlot verloop van de procedure.
Naast de actieve samenwerking met de sociale partners, is het ook belangrijk om de uitstekende samenwerking te benadrukken die heeft plaatsgevonden tussen de verschillende teams van de administratie van de FOD Werkgelegenheid. De gezamenlijke inspanningen van het team dat verantwoordelijk is voor de sociale verkiezingen van de Afdeling van de inspraakorganen, de ICT-medewerkers, de medewerkers van de Directie van de inspraakorganen van de inspectiediensten en de Afdeling van de communicatie hebben er immers voor gezorgd dat de sociale verkiezingen 2024 vlot verlopen zijn in de meeste bedrijven.
Helpdesk
De periode van de sociale verkiezingen wordt traditioneel gekenmerkt door een toestroom van telefonische en schriftelijke vragen van alle betrokkenen bij dit dossier (vakbonden, 7407 bedrijven, sociale secretariaten, kandidaten, advocaten, …). De Afdeling van de inspraakorganen is ruim beschikbaar en biedt een helpdesk aan via telefoon en e-mail. Tijdens de cruciale fasen van de procedure is er ook buiten de normale werkuren een permanentie voorzien. Tijdens de editie van de sociale verkiezingen 2024 heeft de Afdeling van de inspraakorganen binnen een zeer korte termijn meer dan 6000 vragen per e-mail beantwoord, zowel van praktische als van juridische aard.
Webapplicatie
Sinds 2016 biedt de FOD Werkgelegenheid een gratis webapplicatie aan die intern ontwikkeld werd. Dankzij deze webapplicatie kunnen gebruikers hun door de wet verplichte officiële documenten gemakkelijk en in alle veiligheid doorsturen naar de vakbonden en de FOD, en kunnen vakbonden in alle rechtszekerheid hun kandidatenlijsten indienen. De overgrote meerderheid van de ondernemingen die een procedure voor de sociale verkiezingen hebben opgestart, hebben deze webapplicatie gebruikt tijdens de editie 2024. De voortdurende ontwikkeling en verbetering van deze webapplicatie vermindert de administratieve lasten die de sociale verkiezingen met zich kunnen meebrengen voor de betrokkenen. De applicatie stelt de FOD Werkgelegenheid in staat om statistische gegevens te verzamelen. Deze statistieken worden vervolgens ter beschikking gesteld van het grote publiek en maken het mogelijk om het belang van het sociaal overleg op de Belgische arbeidsmarkt te kwantificeren. Deze webapplicatie illustreert de wil van de FOD om met zijn tijd mee te gaan door de wettelijke en administratieve procedures zo veel mogelijk te digitaliseren en vergemakkelijken.
Algemene resultaten sociale verkiezingen 2024
Op het einde van de sociale verkiezingen werden 27 287 kandidaten voor het CPBW en 21 250 kandidaten voor de OR verkozen als effectieve afgevaardigden. De overgrote meerderheid van de overlegorganen werden geïnstalleerd in juni 2024. Dankzij de samenwerking en het goede werk van alle betrokkenen zijn alle voorwaarden aanwezig voor een vruchtbare sociale dialoog in de bedrijven.
Voor de ondernemingen waar voldoende kandidaten waren om verkiezingen te organiseren, kan door middel van statistieken (in stemmen en in zetels) de sterkte van elke vakbond afgemeten worden.
Voor de sociale verkiezingen 2024 kunnen we zowel voor het CPBW als voor de OR vaststellen dat zowel ACLVB als ABVV er licht op vooruitgaan. Dit geldt zowel voor de verdeling van de stemmen als voor de zetelverdeling.
Het aantal werknemers tewerkgesteld in ondernemingen die een procedure sociale verkiezingen moet opstarten is door de jaren heen flink gestegen. Voor de sociale verkiezingen van 2024 werkten 1.859.247 werknemers in een ondernemingen die een procedure moesten opstarten voor een OR en 2.196.229 werknemers in een onderneming die een procedure moest opstarten voor een CPBW.
Daar waar het totale aantal kandidaten en verkozenen voor een OR door de jaren heen is gestegen, is er voor het CPBW geen duidelijk beeld. Het % van de werknemers dat zich kandidaat stelt en uiteindelijk verkozen wordt, is zowel voor de OR als voor het CPBW gedaald.
Toekomst
De diensten van de FOD Werkgelegenheid kijken al naar de toekomst. Er is al een evaluatie van de sociale verkiezingen 2024 gestart, met het oog op een verdere verbetering van de verkiezingsprocedure voor de editie van 2028 en van de verschillende instrumenten die ter beschikking worden gesteld van de betrokken partijen, onder voorbehoud van voldoende beschikbare budgetten.