Rapport Diversiteit 2024 

Gepubliceerd op

-

2025

Het eerste Rapport Diversiteit sluit aan bij de traditie van de “Socio-economische Monitoring: arbeidsmarkt en origine”, die al sinds 2013 om de twee jaar wordt gepubliceerd. Maar terwijl de Monitoring zich voornamelijk beperkte tot het in kaart brengen van diversiteit op basis van origine op de Belgische arbeidsmarkt, tracht dit rapport alle meetbare aspecten van diversiteit in kaart te brengen, en dus ook de verschillende criteria van de antidiscriminatiewet. Er werden verschillende variabelen onderzocht die een impact kunnen hebben op de loopbaan, en er werden nieuwe methodologieën ontwikkeld om de impact van langdurige ziekte, handicap en seksuele oriëntatie gedetailleerd in kaart te brengen. Net als de Socio-economische monitoring is het Rapport Diversiteit gebaseerd op gegevens uit het Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale Bescherming. De gegevens in deze editie lopen tot 2021. 

Werkzaamheid in België: algemene vooruitgang en structurele uitdagingen 

Over het algemeen waren de afgelopen jaren bijzonder gunstig voor de Belgische arbeidsmarkt, en zelfs de ongekende schok van de COVID-19-pandemie heeft deze trend niet kunnen stoppen. De werkzaamheidsgraad van 20- tot 64-jarigen is gestegen van 65,7% in 2011 naar 70,2% in 2021. Deze stijging geldt voor bijna alle subgroepen, en de verschillen tussen leeftijdsgroepen, tussen mannen en vrouwen en tussen personen van Belgische en buitenlandse origine zijn kleiner geworden. Toch brengt het rapport opnieuw helder de bekende structurele problemen aan het licht en wijst het, op basis van de nieuwe gegevens, op nog andere uitdagingen.  

Grafiek 1: Werkzaamheidsgraad naar geslacht, opleidingsniveau en origine (2011 en 2021) 

Werkzaamheidsgraad naar geslacht, opleidingsniveau en origine

Bron: Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale Bescherming, KSZ. Berekeningen en verwerking: FOD Werkgelegenheid. 

De werkzaamheidsgraad van personen van niet-EU-origine blijft aanzienlijk lager dan die van personen van Belgische origine, en wanneer ze werken is dat vaak tegen lagere lonen. Ook de werkzaamheids- en inactiviteitskloven tussen personen met maximaal een diploma lager secundair onderwijs en personen met een diploma hoger onderwijs is in ons land bijzonder groot. Bovendien hebben personen met hoogstens een diploma lager secundair onderwijs, 55-plussers, vrouwen (met name moeders) en recente migranten moeite om duurzaam deel te nemen aan de arbeidsmarkt. Groepen die meerdere van deze kenmerken combineren, worden nog steeds geconfronteerd met enorme obstakels. Bovendien blijkt uit de sectorale analyse enerzijds dat er grote verschillen bestaan tussen de sectoren, en anderzijds dat de publieke sector er nog niet volledig in slaagt om een voorbeeldfunctie op het gebied van diversiteit te vervullen. 

Personen met een handicap: structureel lage en stagnerende arbeidsparticipatie 

55-plussers, vrouwen en mensen met een buitenlandse origine, zijn sterk oververtegenwoordigd onder mensen met een erkende handicap. De werkzaamheidsgraad van personen met een handicap is laag (zelfs wanneer zij geen uitkering ontvangen vanwege hun handicap en wanneer zij een diploma van het hoger onderwijs hebben) en hun werkloosheids- en inactiviteitsgraden zijn hoog, en nemen nog toe met de leeftijd. Wanneer ze werken, werken mensen met een handicap minder vaak voltijds. Bovendien zijn we er het afgelopen decennium niet in geslaagd om hun arbeidsparticipatie structureel te verbeteren, en dit in bijna alle sectoren, inclusief de publieke sector. 

Grafiek 2: Werkzaamheids-, werkloosheids- en inactiviteitsgraad naar handicapstatus (2011, 2017 en 2021) 

  Werkzaamheids-, werkloosheids- en inactiviteitsgraad naar handicapstatus

Bron: Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale Bescherming, KSZ. Berekeningen en verwerking: FOD Werkgelegenheid. 

Langdurige ziekte en arbeidsongeschiktheid: een groeiend en zorgwekkend knelpunt 

Het Rapport Diversiteit analyseert tot slot ook arbeidsongeschiktheid en langdurige ziekte. Uit de analyse blijkt dat de situatie alarmerend is: het aantal en het aandeel langdurig zieken neemt in alle subgroepen toe, en de duur van de afwezigheid wordt langer. Vrouwen en personen met origine in een kandidaat-lidstaat van de EU en de Maghreb tellen een groot en sterk groeiend aantal langdurig zieken, maar wat nog zorgwekkender is, is dat personen met hoogstens een diploma lager secundair onderwijs en 55-plussers slechts zeer zelden de weg terug naar de arbeidsmarkt vinden. Bovendien zou het feit dat personen met een buitenlandse nationaliteit (eerste generatie) een lager percentage langdurig zieken vertonen, kunnen duiden op onvoldoende toegang tot deze uitkeringsstelsels in plaats van op een betere retentie. 

Grafiek 3: Aandeel van de bevolking van 18 tot 64 jaar in arbeidsongeschiktheid (2011 en 2020) 

Aandeel van de bevolking van 18 tot 64 jaar in arbeidsongeschiktheidBron: Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale Bescherming, KSZ. Berekeningen en verwerking: FOD Werkgelegenheid. 

 

Samenwerking en beleidsrelevantie van het Rapport Diversiteit 

Dit eerste rapport diversiteit kwam tot stand dankzij een nauwe samenwerking tussen de Cel diversiteit, de dienst Studies en Statistieken, de collega’s van de communicatiedienst, en vele andere organisaties buiten onze FOD (de FOD Sociale Zekerheid, het IGVM, Unia, Myria…). Naast de publicatie en voorstelling van het overzichtsrapport, is het belangrijk dat er fiches per paritaire comité zijn opgesteld overeenkomstig de wet van 3 oktober 2022 houdende diverse bepalingen inzake arbeid. Het resultaat vormt een onschatbare bron van informatie voor beleidsmakers en andere stakeholders.