Werknemers kunnen op de arbeidsplaats worden blootgesteld aan allerlei biologische gevaren zoals bacteriën, virussen en schimmels. Blootstelling aan deze gevaren leidt jaarlijks tot een aanzienlijk aantal werkgerelateerde sterfgevallen en heeft grote economische gevolgen.
Tijdens de 341e zitting in maart 2021 besloot het bestuursorgaan van de IAO om tijdens de 112e en 113e zitting van de Internationale Arbeidsconferentie (ILC) een discussie te organiseren over de bescherming van werknemers tegen biologische gevaren. België, in haar rol als voorzitter van de Raad van de EU, heeft tijdens de 112e zitting in 2024 zeer belangrijke bijdragen geleverd aan de ontwikkeling van een mondiaal normatief instrument voor de verwezenlijking van het recht op een veilige en gezonde werkomgeving met betrekking tot biologische gevaren.
Belgische bijdrage aan de discussie
Als woordvoerder van de EU en haar lidstaten speelde België een cruciale rol in het vertegenwoordigen van gezamenlijke Europese standpunten en het bevorderen van consensus.
België en de EU-lidstaten stelden voor dat het nieuwe instrument een Conventie zou zijn, aangevuld met een Aanbeveling. Ze benadrukten dat de definitie van biologische gevaren breed moest zijn en dat er aandacht moest zijn voor gender, het voorzorgsprincipe en inkomensbescherming tijdens isolatie of quarantaine. Ook wilden ze dat de nieuwe normen zoveel mogelijk zouden aansluiten bij de Europese richtlijn 2000/54/EG over de bescherming van werknemers tegen biologische agentia.
België heeft samen met de andere EU-lidstaten tijdens de 112e zitting van de ILC in 2024 een aantal belangrijke verwezenlijkingen bereikt:
- Vorm van het instrument: met succes gepleit voor een Conventie aangevuld met een Aanbeveling, wat een sterke en bindende norm biedt voor de bescherming van werknemers.
- Brede definitie van biologische gevaren: er is een brede definitie aangenomen die grotendeels overeenkomt met de Europese richtlijn inzake biologische agentia.
- Toespitsing op de werkomgeving: de nieuwe normen richten zich specifiek op de werkomgeving en niet op de volksgezondheid, wat een duidelijke focus biedt voor de bescherming van werknemers.
- Integratie in nationaal beleid: de integratie van bescherming tegen biologische gevaren in het nationaal beleid rond welzijn op het werk.
- Risicoanalyse en verantwoordelijkheden: er is een duidelijke integratie van de risicoanalyse bij de verantwoordelijkheden van de werkgever en een verduidelijking van de rechten van de werknemers bij gevaar.
- Aandacht voor gender: inachtneming van een gender-responsieve benadering tijdens de risicoanalyse voor het implementeren van adequate preventiemaatregelen.
Komende uitdagingen
Ondanks de moeilijke omstandigheden en de uiteenlopende standpunten van werkgevers en werknemers, heeft België er mee voor gezorgd dat er tijdens de 112e zitting consensus werd bereikt over de vorm van het instrument en de belangrijkste elementen. Dit was een belangrijke stap vooruit. Er blijft echter nog veel werk te doen tijdens de 113e zitting in 2025.
België en de EU zullen blijven pleiten voor een sterke en inclusieve Conventie die de veiligheid en gezondheid van werknemers tegen biologische gevaren waarborgt.
Belangrijkste cijfers
- In 2022 waren er naar schatting 550.819 sterfgevallen door blootstelling aan biologische agentia op het werk.
- Dit soort van blootstelling veroorzaakt 9,8% van alle werkgerelateerde sterfgevallen.
- Disability Adjusted Life Years (DALYs): 584 DALYs per 100.000 werknemers, een stijging van 11% ten opzichte van eerdere schattingen.
- Economische kosten: wereldwijd 0,58% van het bruto binnenlands product (BBP), wat neerkomt op 548 miljard dollar.
- Deze cijfers zijn waarschijnlijk een onderschatting: door beperkte gegevens over beroepsziekten en blootstelling aan biologische agentia op het werk kunnen veel sterfgevallen en ziekten niet volledig zijn opgenomen in de schattingen.
Conclusie
Blootstelling aan biologische agentia op de werkplek vormen een ernstige bedreiging voor de gezondheid van werknemers en hebben aanzienlijke economische gevolgen. Er is dringend behoefte aan betere regelgeving, preventie en bewustwording en gegevensverzameling en rapportage om deze risico's effectief aan te pakken.